Gün energiýasy boýunça global bilermenler, beýleki energiýa ýollary boýunça ylalaşyk gazanylmagyna ýa-da tehnologiki soňky pursat möjüzeleriniň peýda bolmagyna garaşyp, gün energiýasynyň ösüşiniň pese gaçmagynyň "indi mümkin däldigini" öňe sürýän we planetany energiýa bilen üpjün etmek üçin fotowoltaik (PV) önümçiliginiň we ornaşdyrylmagynyň dowamly ösüşine ygrarly bolmagy berk talap edýärler.
3-nji maslahata gatnaşyjylaryň gelen ylalaşygyrdGeçen ýyl geçirilen Terawatt seminary dünýäniň dürli künjeklerinden gelen köp sanly toparlaryň elektrikleşdirmegi we parnik gazlarynyň azaldylmagyny höweslendirmek üçin uly göwrümli fotoelektrik energiýasynyň zerurlygy baradaky barha uly çaklamalaryndan soň geçirildi. Fotoelektrik tehnologiýasynyň barha giňden kabul edilmegi bilermenleri karbonizasiýa maksatlaryna ýetmek üçin 2050-nji ýyla çenli dünýäde ýerleşdirilen fotoelektrik energiýasynyň takmynan 75 terawatt ýa-da ondan hem köp gerek boljakdygyny aýtmaga mejbur etdi.
Milli Gaýtadan Dikeldilýän Energiýa Laboratoriýasynyň (NREL), Germaniýanyň Fraunhofer Gün Energiýasy Institutynyň we Ýaponiýanyň Milli Öňdebaryjy Senagat Ylmy we Tehnologiýa Institutynyň wekilleri tarapyndan geçirilen seminar, ylmy-barlag edaralaryndan, akademiýalardan we senagatdan fotoelektrik energiýa, elektrik ulgamy integrasiýasy, seljerme we energiýany saklamak boýunça dünýäniň dürli künjeginden liderleri jemledi. 2016-njy ýylda geçirilen ilkinji duşuşykda 2030-njy ýyla çenli azyndan 3 terawatta ýetmek meselesi ara alnyp maslahatlaşyldy.
2018-nji ýyldaky duşuşyk maksady has-da ýokarlandyrdy, 2030-njy ýyla çenli takmynan 10 TW-a, 2050-nji ýyla çenli bolsa bu möçberden üç esse köp boldy. Şol seminara gatnaşyjylar şeýle hem geljekki bäş ýylyň dowamynda fotoelektrik energiýasyndan dünýäde elektrik energiýasynyň öndürilmeginiň 1 TW-a ýetjekdigini üstünlikli çakladylar. Bu çäk geçen ýyl geçdi.
“Biz uly öňegidişlik gazandyk, ýöne maksatlara ýetmek üçin dowamly iş we çaltlandyrma gerek bolar” diýip, NREL-iň Milli Fotowoltaika Merkeziniň direktory Nensi Hegel aýtdy. Hegel žurnaldaky täze makalanyň esasy awtorydyr.Ylym, “Köp Terawatt ölçegli fotowoltaika: Garaşmak mümkin däl.” Bilelikdäki awtorlar 15 ýurtdan 41 edaranyň wekilidir.
“Wagt örän möhüm, şonuň üçin uly täsir edýän uly we ýetip bolýan maksatlary goýmagymyz möhümdir” diýip, NREL-iň direktory Martin Keller aýtdy. “Fotowoltaik gün energiýasy ulgamynda örän köp ösüş boldy we men täzelikleri girizmegi we gyssagly hereket etmegi dowam etdirsek, has köp zady gazanyp biljekdigimizi bilýärin”.
Gün şöhlelenmesi Ýeriň energiýa zerurlyklaryny kanagatlandyrmak üçin ýeterlik energiýany üpjün edip biler, ýöne hakykatda diňe kiçi bir bölegi ulanylýar. Dünýäde fotoelektrik energiýasy arkaly üpjün edilýän elektrik energiýasynyň möçberi 2010-njy ýyldaky ujypsyz möçberden 2022-nji ýylda 4-5% -e çenli ep-esli ýokarlandy.
Seminaryň hasabatynda “geljek üçin global energiýa zerurlyklaryny kanagatlandyrmak bilen birlikde parnik gazlarynyň zyňyndylaryny azaltmak üçin giň gerimli çäreleri görmek üçin penjire barha ýakynlaşýar” diýlip bellendi. Fotoelektrik energiýasy gazylyp alynýan ýangyçlaryň ornuny tutmak üçin derrew ulanylyp bilinjek örän az sanly wariantlaryň biri hökmünde tapawutlanýar. “Indiki onýyllyk üçin esasy töwekgelçilik fotoelektrik energiýasy pudagynda zerur ösüşi modelleşdirmekde ýaramaz çaklamalar ýa-da ýalňyşlyklar etmek, soňra bolsa pes derejede ýalňyşandygymyzy we önümçiligi we ornaşdyrmagy real däl ýa-da durnukly däl derejelere çykarmagyň zerurdygyny gaty giç düşünmek bolar”.
Awtorlaryň çaklamalaryna görä, 75 terawattlyk maksada ýetmek fotoelektrik öndürijilerine hem, ylmy jemgyýete hem uly talaplar goýar. Mysal üçin:
- Kremniýli gün panellerini öndürýänler tehnologiýanyň köp terawatt ölçegde durnukly bolmagy üçin ulanylýan kümüşüň möçberini azaltmalydyrlar.
- Gün şöhlesi senagaty indiki möhüm ýyllarda ýylda takmynan 25% ösüş depginini dowam etdirmeli.
- Senagat materiallaryň durnuklylygyny ýokarlandyrmak we daşky gurşawa täsirini azaltmak üçin yzygiderli täzelikler girizmelidir.
Şeýle hem, seminara gatnaşyjylar gün energiýasy tehnologiýasynyň ekodizaýn we aýlawlylyk üçin täzeden işlenip düzülmelidigini aýtdylar, emma häzirki wagtda materiallaryň gaýtadan işlenilmegi, indiki iki onýyllygyň talaplary bilen deňeşdirilende, häzirki wagtda gurnamalaryň deňeşdirme boýunça pes derejede gurulmagy sebäpli, materiallara bolan isleg üçin ykdysady taýdan amatly çözgüt däl.
Hasabatda bellenilişi ýaly, gurnalan fotoelektrik energiýasynyň 75 terawatt kuwwatyna ýetmek maksady “hem uly kynçylyk, hem-de öňe gidiş üçin elýeterli ýoldur. Soňky taryh we häzirki ugur muňa ýetip boljakdygyny görkezýär”.
NREL ABŞ-nyň Energetika ministrliginiň gaýtadan dikeldilýän energiýa we energiýa netijeliligi boýunça ylmy-barlag we işläp düzmek boýunça esasy milli laboratoriýadyr. NREL Energetika ministrliginiň üçin Durnukly Energiýa Alýansy LLC tarapyndan dolandyrylýar.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 26-njy apreli